Jadalne kwiaty – nie tylko ozdoba, ale także smak i właściwości

Kwiaty kojarzą nam się przede wszystkim z ogrodem, wiosną i latem. Tymczasem niektóre z nich mogą trafić również na talerz. Jadalne kwiaty od dawna wykorzystywane są w kuchni, choć przez wiele osób wciąż traktowane są raczej jako ciekawostka niż pełnoprawny składnik potraw. A szkoda, bo potrafią nie tylko pięknie wyglądać, ale także nadać potrawom ciekawy smak, aromat i kolor.

Co ciekawe, kwiaty jemy znacznie częściej, niż mogłoby się wydawać. Brokuł, kalafior czy karczoch to przecież również kwiatostany. W kuchni wykorzystujemy je jednak w zupełnie inny sposób niż delikatne płatki kwiatów ozdobnych.

Jakie kwiaty można jeść?

Lista jadalnych kwiatów jest dość długa. W polskim ogrodzie bez większego problemu można uprawiać między innymi nasturcję, nagietek, bratki, fiołki, słoneczniki, róże, lawendę, ogórecznik, stokrotki czy kwiaty wielu popularnych ziół. Jadalne są również kwiaty cukinii i dyni, a także kwiaty szczypiorku, bazylii, mięty, tymianku, rozmarynu czy kopru. Kwiaty ziół zazwyczaj mają smak podobny do swoich liści, tylko nieco delikatniejszy.

Jednym z najciekawszych kwiatów jadalnych jest nasturcja. Jej pomarańczowe, żółte lub czerwone kwiaty mają lekko pikantny, pieprzny smak, trochę przypominający rzeżuchę. Można dodawać je do sałatek, kanapek czy dań obiadowych. Co ciekawe, jadalna jest nie tylko sama nasturcja. W kuchni wykorzystuje się również jej młode liście i niedojrzałe nasiona, które można przygotowywać podobnie do kaparów.

Nasturcja jest przy tym rośliną interesującą również pod względem składu. Zawiera między innymi polifenole, antocyjany, witaminę C oraz składniki mineralne. W badaniach naukowych zwraca się uwagę na obecność różnych związków bioaktywnych, dlatego nasturcja od dawna znajduje zastosowanie nie tylko w kuchni, ale również w tradycyjnym zielarstwie. Nie oznacza to oczywiście, że jedzenie jej kwiatów zastępuje leczenie czy może być traktowane jako lek.

Bardzo łatwym do uprawy kwiatem jest również nagietek lekarski. Jego pomarańczowe lub żółte płatki mają lekko pieprzny, czasami delikatnie gorzkawy smak. Można dodawać je do sałatek, zup, ryżu czy masła. Dawniej nagietek bywał nawet nazywany „szafranem dla ubogich”, ponieważ jego intensywnie żółte i pomarańczowe płatki mogą nadawać potrawom kolor przypominający ten uzyskiwany za pomocą szafranu.

Nagietek jest przy tym bardzo wdzięczną rośliną do polskiego ogrodu. Nie ma dużych wymagań, dobrze radzi sobie w zwykłej ziemi i może rosnąć zarówno w ogrodzie, jak i w pojemniku. Lubi słońce, a jeśli pozwolimy mu wysiać nasiona, w kolejnych latach może pojawiać się w ogrodzie praktycznie sam.

Ciekawym dodatkiem do deserów są bratki i fiołki. Ich kwiaty mają delikatniejszy smak, a fiołek wonny wyróżnia się przede wszystkim bardzo intensywnym zapachem. Można nimi dekorować ciasta, torty, sałatki owocowe, desery, a także dodawać je do napojów. Płatki fiołków można również kandyzować. W przypadku fiołków jadalne są nie tylko kwiaty, ale także młode listki.

Bratki są szczególnie ciekawym wyborem do ogrodu, ponieważ dobrze radzą sobie w naszych warunkach i występują w ogromnej liczbie kolorów. Niektóre odmiany można sadzić jesienią, aby przezimowały i zakwitły ponownie wiosną.

Kwiaty mogą mieć bardzo różne smaki

Nie wszystkie jadalne kwiaty smakują słodko. To chyba największe zaskoczenie dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z kwiatami w kuchni.

Nasturcja jest wyraźnie pikantna. Nagietek ma lekko pieprzny smak. Kwiaty ogórecznika mają natomiast delikatny, świeży smak przypominający ogórka. Można dodawać je do sałatek, deserów, napojów czy zamrażać w kostkach lodu.

Kwiaty nasturcji jako dodatek do zupy

Zainteresował Cię nagietek - obejrzyj film.

Lawenda ma bardzo charakterystyczny, intensywny aromat. Z jej ilością trzeba więc uważać, ponieważ dodana w nadmiarze może zdominować potrawę i nadać jej niemal mydlany posmak. Niewielka ilość kwiatów może natomiast ciekawie aromatyzować cukier, miód, herbatę, ciastka czy desery.

Róża jest z kolei dobrym przykładem kwiatu, w którym najważniejszy jest aromat. Im bardziej pachnąca róża, tym ciekawsze będą jej płatki w kuchni. Można wykorzystać je do deserów, napojów, cukru różanego czy konfitur. Płatki róż można także kandyzować albo zamrażać w kostkach lodu i dodawać do letnich napojów.

Kwiaty z warzywnika również trafiają na talerz

Nie trzeba nawet zakładać specjalnej rabaty z kwiatami, żeby mieć własne jadalne kwiaty. Wystarczy ogród warzywny.

Jednym z najlepszych przykładów są kwiaty cukinii. Można je nadziewać, zapiekać, smażyć w lekkim cieście albo dodawać do dań z warzywami. Szczególnie popularne są w kuchni włoskiej. Warto przy tym pamiętać, że część kwiatów żeńskich powinna pozostać na roślinie, ponieważ właśnie z nich rozwijają się cukinie.

Jadalne są również kwiaty dyni. W ogrodzie pojawiają się latem i, podobnie jak kwiaty cukinii, mogą być wykorzystane w kuchni. Kwiaty szczypiorku mają delikatny cebulowy smak, kwiaty rukoli są lekko pikantne, a kwiaty kopru i kopru włoskiego mają charakterystyczną, delikatną nutę anyżową.

Warto też spojrzeć na zioła, które już mamy w ogrodzie. Kiedy bazylia, mięta, tymianek czy rozmaryn zaczynają kwitnąć, nie oznacza to automatycznie, że kwiaty trzeba wyrzucić. Ich kwiaty również mogą być jadalne i mogą służyć jako aromatyczny dodatek do sałatek, warzyw czy innych potraw.

Czy jadalne kwiaty mają właściwości prozdrowotne?

Kwiaty, podobnie jak inne części roślin, zawierają różne naturalne związki roślinne. W zależności od gatunku mogą to być między innymi polifenole, flawonoidy, antocyjany, olejki eteryczne czy inne związki o działaniu antyoksydacyjnym. Ich zawartość jest jednak bardzo różna i zależy między innymi od gatunku, odmiany, warunków uprawy oraz części rośliny.

Dlatego warto patrzeć na kwiaty przede wszystkim jako na ciekawy składnik urozmaicający dietę, a nie jako na lekarstwo. Ich ilości wykorzystywane w kuchni są zwykle niewielkie, dlatego trudno traktować kilka płatków dodanych do sałatki jako źródło składników odżywczych porównywalne z normalną porcją warzyw czy owoców.

Nie zmienia to faktu, że kolorowe kwiaty mogą być ciekawym sposobem na urozmaicenie codziennego jedzenia. Szczególnie interesujące są te o intensywnych kolorach, ponieważ za ich barwę często odpowiadają naturalne barwniki roślinne, takie jak antocyjany czy karotenoidy.

Jak uprawiać jadalne kwiaty w Polsce?

Wiele jadalnych kwiatów nie wymaga żadnych specjalnych warunków. Nasturcja, nagietek, bratki czy stokrotki mogą z powodzeniem rosnąć w polskich ogrodach. Można sadzić je na rabatach, między warzywami, a część również w donicach na balkonie lub tarasie.

W przypadku nasturcji trzeba pamiętać, że jest rośliną jednoroczną i nie zimuje w naszym klimacie. Nagietek jest jeszcze łatwiejszy, ponieważ może sam rozsiewać się w ogrodzie. Bratki są bardziej odporne na chłód i niektóre odmiany mogą przetrwać zimę.

Ogórecznik również dobrze sprawdza się w ogrodzie. Jest rośliną jednoroczną, ale łatwo się rozsiewa. Jego niebieskie kwiaty są bardzo charakterystyczne i przyciągają owady zapylające. Fiołki natomiast są roślinami wieloletnimi i w polskich warunkach mogą rosnąć przez wiele lat.

Najważniejsza zasada – nie każdy kwiat nadaje się do jedzenia

Tutaj trzeba zachować szczególną ostrożność. To, że jakiś kwiat wygląda podobnie do rośliny jadalnej albo że ktoś wykorzystuje go w dekoracji potraw, nie oznacza jeszcze, że można go bezpiecznie zjeść. Istnieją rośliny ozdobne, których kwiaty są trujące.

Dlatego przed zjedzeniem kwiatu trzeba mieć całkowitą pewność, jaki jest to gatunek. Nie należy również zrywać kwiatów rosnących przy ruchliwej drodze, w miejscach odwiedzanych przez psy czy na terenach, na których mogły być stosowane środki ochrony roślin. Kwiaty kupione w kwiaciarni lub jako rośliny ozdobne również nie powinny trafiać na talerz, ponieważ mogły być traktowane środkami, które nie są przeznaczone dla roślin uprawianych do celów spożywczych.

Najlepiej więc uprawiać jadalne kwiaty samemu albo kupować je jako produkt przeznaczony do spożycia. Przed wykorzystaniem warto je dokładnie obejrzeć i oczyścić. W przypadku wielu kwiatów wykorzystuje się przede wszystkim płatki, a ich białą nasadę warto usunąć, ponieważ może mieć gorzki smak.

Kwiaty jadalne to ciekawy sposób na połączenie ogrodnictwa i kuchni. Niektóre są delikatne i słodko pachnące, inne pikantne, pieprzne albo ziołowe. Można nimi ozdobić zwykłą sałatkę, deser czy kanapkę, ale można też potraktować je jako pełnoprawny składnik potrawy. A co najważniejsze, wiele z nich bez większego problemu można wyhodować samemu w polskim ogrodzie.